Free Web Hosting Provider - Web Hosting - E-commerce - High Speed Internet - Free Web Page
Search the Web



Hazırlayan: Vet. Hek. İlker Kudret SARIYER

 

 

 MAKALE YAZIMI

( Tıp Araştırmalarında Bilimsel Verilerin Değerlendirilmesi ve Sunumu )

 

 

            Bir bilimsel çalışma ve deney sonuçları ne kadar göz kamaştırıcı olursa olsun, bu sonuçlar yayınlanıncaya kadar tamamlanmış sayılmaz. Bir bilim adamının yeteneği, zekası ve sempatikliği kadar bilimsel makaleleri ile değerlendirilir.

Bilimsel makaleler, bilimsel prensiplere ve etik kurallarına uygun olarak yapılan ve bilgisel formlarda yazılarak basılan çalışmalardır. Bir tıbbi bilimsel çalışma, öngörülen bir hipotez çerçevesinde yeterli gözlem ve deneye dayanılarak sonuca ulaştırılıp yazı haline getirilip yayınlanırsa  “TIBBİ MAKALE”  olarak adlandırılır.

Makale yazımı bilimsel bir çalışmanın en son basamağını oluşturur. Makale elbette ki yapılan çalışmanın tamamı ile ilgilidir. Başarılı ve etkin bir makale yazılabilmesi için başlangıçta en gerekli olan nokta, çalışmanın kurgulanmasının iyi yapılmasıdır. Çalışma ile ilgili olarak sorun, sonuca ulaşmak için izlenecek yollar, umulanlar ve ilgili faydalar hakkında kişinin kafasında belli bir taslak oluşturduktan sonra yola çıkması gerekir. Başarılı bir makale yazabilmek için yapılacak olan çalışmanın aşağıda ki gibi düzenlenmesi gerekir.

 

 

                        Bir Tıbbi Çalışmanın Kurgulanması Şöyledir.

1.      Konunun seçimi

2.      Ön taslağın yapılması – planlama

3.      Çalışma bibliyografisinin hazırlanması

4.      Eldeki veriler ile çalışmanın ana hatlarının belirlenmesi

5.      Çalışma protokolünün yapılması

6.      Çalışmaya başlama ve sonlandırma

7.      Yazım, redaksion ve basım

 

 

Böğle bir çalışmanın planlaması yapılırken şu sorular sorulmalıdır

   1.  Akla gelen fikir veya soru değerlimidir?

   2.  Pratik midir?

   3.  Yeterli zaman ayrılmış mıdır?

   4.  Bu çalışma veya benzeri bir çalışma daha önce yapılmış mıdır?

   5.  Ne gibi bir sonuca ulaşılması umulmaktadır?

   6.  Konu hakkında çalışma arkadaşları ne düşünmektedirler?

   7.  İstatistik desteği gerekmekte midir?

   

 

 

Bu aşamalardan sonra çalışmaya başlandığında en sık karşılaşılan şu yanlışlardan kaçınılmalıdır.

1.      Denek sayısının yetersizliği

2.      Kontrol grubunun yokluğu veya uygunsuzluğu

3.      Çalışma dışı bırakılanların bildirilmemesi

4.      Yanlış yorumlama

5.      Yanlış istatistik kullanma

 

        Bütün bu esasları göz önüne alarak planladığımız ve başlattığımız araştırma nihayet sonlandı. Artık araştırmamızı ve sonuçlarını tanımlayacağımız ve yayınlanması için bir dergiye göndereceğimiz makaleyi hazırlama zamanı geldi. Araştırma nasıl tanımlanacak? Derlediğimiz verilerden neleri bildireceğiz? Makalede veriler nasıl düzenlenecek?  Bu soruların ve daha birçoğunun yanıtlanması gerekiyor. Verilecek kararlar, editörün makaleyi nasıl göreceğini ve yayınlanmaya değer bulup bulmadığı konusundaki görüşünü de etkileyecektir. Daha da önemlisi okuyucuların araştırmayı nasıl değerlendireceğidir. Ürünümüz ve yeni araştırmalarımız için destek alabilme şansımız kısmen araştırmamızın bir dergideki makalede nasıl sunulduğuna bağlıdır.

 

Herhangi bir türdeki tıbbi iletişimdeki bilgilerin, De BAKEY tarafından ortaya konan şu 4 noktayı içermesi gerekir.

 

1.      Yeni Olmak:  Özgün fikirlerin ve materyallerin tıbba katkıları çok fazladır. Yenilikler        laboratuvar ve klinik deneyimlerden çıkabileceği gibi, tamamen rasgele olarak da belirebilir.

2.      Gerçek Olmak :  Tıbbi bilgilerin doğru olmaları gerekir. Bilgilerin toplandığı ve sunulduğu her aşamada doğruluk testi yapılmış olmalıdır.

3.      Önemli Olmak :   Bir yazı ve ya çalışmanın önemini saptamak zor ve soyut bir olaydır. Yazar ve eleştirmenin kişisel deneyimlerine bağlı olarak görüşler farklı olabilir.

4.      Anlaşılır Olmak :  yazı anlaşılamıyorsa tıbba herhangi bir katkısı olamaz. Yazıda verilmek istenen mesaj en az kelime ile ve en basit biçimde verilmelidir. Abartılı ve süslü yazıların tıpta yeri yoktur. Tıbbi yazı açık, direkt ve doğru olmalıdır.

 

 

MAKALE YAZIM BİÇİMİ VE DİL

 

            Her derginin kendi yazım gelenekleri vardır. Bu geleneklerin üç amacı vardır.

1.      Yanlış olan kelimeleri, yapıları ve noktalamaları çıkarmak,

2.      Aslında yanlış olmayan ancak anlaşılır olmayan eski dildeki, uygunsuz kelime ve cümleleri değiştirmek,

3.      Son olarak da bir şeyi açıklamak için birden fazla yöntem varsa tercih edilen versiyonu sunmak.

 

Anadili İngilizce olan bilim adamları da kendi düşüncelerini açıklarken zorluk çekebilirler ki, İngilizce yayın yapmak zorunda olan bir çok yazarın anadili İngilizce değildir ve onlarda fikirlerini açıkça ve tam olarak açıklamakta zorlanabilirler. Bu utanılacak bir durum değildir; bu bilim adamları, biyokimyacı, mikrobiyolog, anatomist, cerrah, pediatrist, dahiliyeci v.s. olmak için yetiştirilmişlerdir, dil bilimci olmak için değil. Geleneksel yazım biçiminin uygulanması, yazıda açıklık ve bütünlük yaratmak için harcanan çabayı azaltacağı için bilim adamlarına büyük kolaylık sağlar. Ayrıca okuyucuya da yazıda tutarlılık sağladığı için yardımcı olacaktır. Her makalenin mümkün olduğunca insan tarafından okunması son derece önemlidir. Okunmamış bir yazı kaynak olarak gösterilmemiş bir yazıdır. Yazarın, editörün, hakemin zamanı ve yayıncının parasını boşa harcamasıdır. Eğer bir yazı anlaşılır ve de açık değil ise o yazı okunmaz. Yazımda İngilizce dilinin iyi kullanım kuralları en iyi ORWELL tarafından tanımlanmıştır.

 

1.      Hiçbir zaman bir metafor, benzer kelimelerin kullanıldığı ya da başka bir konuşma şeklini yazımda kullanmayınız.

2.       Kısa bir kelime varsa hiçbir zaman uzun olan karşılığını kullanmayınız.

3.      Daha kısa bir tanımlama için bir kelimenin kullanılması mümkün ise her zaman o kelimeyi kullanmayınız.

4.      “ Aktif  “ olarak tanımlanabilecekler hiçbir zaman “ pasif “ olarak ( mışlı geçmiş gibi ) tanımlanmamalıdır. 

5.      Kendi dilinizde yazabileceğiniz terimler yerine hiçbir zaman yabancı terimler kullanmayınız.

6.      Kötü bir şey söyleyeceğinize daha önce belirtilen kurallardan birini ihlal ediniz.

 

 

ARAŞTIRMA BİLDİRİLERİNİN YAPISI

 

Araştırma bildirilerinin yapısı, en yaygın biçimde ”IMRAD”  kısaltması ile tanımlanır.

 

                I      -      M      -      R      -     A       -     D

 

 

 


Intraduction     Methods      Results      And               Discussion

( Giriş )          ( Metotlar)   ( Sonuçlar)   ( Ve )           ( Tartışma )

 

           

            “IMRAD”  bir zamanlar The New England Journal of Medicine ‘ nin editörü olan Franz Ingelfinger tarafından yaygınlaştırılan bir kısaltmadır. Ancak basitliği açısından çekici olan bu tanım, makalede ki geleneksel biçimler ve o bölümlerin hangi yerlerine nelerin yerleştirileceği konusunda yazara fazla yardımcı olamaz.

 

 

TIBBİ MAKALE YAZIM AŞAMALARI

 

 

 


A-YAZIMDAN ÖNCE                                 B-TIBBİ YAZININ BİÇİMİ

 

1.      Hazırlık Aşaması                                       1.   Başlık

2.      Verilerin toplanması                                   2.   Yazarların adları

3.      Derginin seçimi                                          3.   Giriş ( Intraduction )

4.      Makalenin yazarlarının belirtilmesi   4.   Gereç ve yöntem ( Materials and Methods )

5.      Etik kurallar                                              5.   Bulgular ( Results )

6.   Tartışma ( Discussion )

7.   Özet ve sonuç

8.   Abstrakt

9.   Appendiks

10.  Kaynaklar ( References )

 

 

A-    YAZIMDAN ÖNCE

 

1.      Hazırlık Aşamaları:

·        İlk basamak literatürün gözden geçirilmesidir. Daha önceden neler yapılmıştır? Bu çalışmalar nasıl yapılmıştır? Bu çalışmaların yazarları kimlerdir? Önerilen çalışmalar gereklimidir? Kaynaklar gözden geçirilerek ilgili makaleler toplanmalıdır. Bazı araştırıcılar, çalışmaya başlamadan önce kısa bir literatür taraması yaparlar, yazıyı yazarken daha geniş bir tarama yapmayı düşünürler. Bu bir hatadır. Çünkü, önemli makaleler gözden kaçabilir veya daha da önemlisi şu anda yapmış oldukları çalışmanın daha önceden yapılmış olduğunun farkına varabilirler. Daha işin başında iken kapsamlı bir literatür taramasının yapılması zorunludur. Tıbbi bilgileri toplamanın çeşitli yolları vardır. Bunlar içinde en yaygın olarak kullanılan, ABD’deki National Library of Medicine nın kayıtlarının taranmasıdır. Bu amaçla İndex Medikus ve Medline taramaları yapılabilir.

·        İkinci basamak ise yapılması istenen araştırmanın giriş ve tartışma bölümlerini de kapsayan bir taslak hazırlamaktır. Olası sonuçları önceden bilmek ve en iyi şekilde nasıl sunulacağını tasarlamak gerekir. Gerekli olan şekil ve grafikler, önceden tasarlanmalı ve çalışma süresince yeterli veri ve materyalin toplandığından emin olunmalıdır. Tüm çalışma bittikten sonra geriye dönüp, kayıp bilgileri yeniden elde etmeye çalışmak cesaret kırıcı, bazen de olanaksız olabilir.

2.      Verilerin Toplanması:

·        Veriler toplanırken ayrı ayrı formlara kaydedilmelidirler. Kısa ve basit kayıt formları analizi hızlandırır.

·        Her kişi veya çalışma ünitesi için ayrı bir kayıt tutulmalıdır. Gerekli olandan daha fazla veri toplanması önerilir. Veriler sınıflandırıldıktan sonra bilgisayar yardımı ile değerlendirilir.

·        Orijinal kayıt formları dosyalanarak saklanır. İleride ham veriye gerek duyulduğunda tekrar kullanılabilir.

·        Veri girişi ve analiz konularında istatikçi yardımı alınabilir.

3.      Derginin Seçimi:

Makale yazıya dökülmeden önce dergi seçimi yapılmalıdır. İlk seçilen derginin yazıyı yayınlamama ihtimali düşünülerek ikinci bir dergi daha belirlenmelidir.

Dergi seçimi önemli bir karardır. Dergi seçiminde bazı önemli noktalar göz önünde tutulmalıdır.

·        Bu yazı ile ulaşılmak istenenler veya yazının kimlerin ilgisini çekmesini ummaktasınız? Pratisyenler, cerrahlar, biyokimyacılar, genetikçiler mi? Yoksa daha geniş bir kitle mi?

·        Yazınız derginin istediği nitelikte mi?

·        Seçilen dergi yazınızla benzer nitelikleri olan yazıları ne sıklıkla yayınlıyor?

·        Derginin sirkülasyon ve sitasyon derecesi nedir?

·        Derginin makaleyi aldıktan sonra yayınlamasına kadar geçen süre ne kadardır?

·        Derginin yazıları reddetme hızı ne kadardır?

·        Editör ve eleştirmenlerinin tutumu yapıcı ve olumlu mudur?

Yazıya başlamadan önce dergideki yazarlara bilgi veren bölüm gözden geçirilmelidir. bu bölümde yazının, yazıdaki şekil ve resimlerin nasıl düzenlenmesi gerektiği, yazının kabulü için neler yapılması gerektiği konularında bilgiler verilmektedir. Ayrıca derginin biçimi hakkında bilgi sahibi olabilmek için, derginin son sayılarının gözden geçirilmesinde büyük fayda vardır.

·        Yazılar ne kadar uzunluktadır?

·        En çok kimin yazısı yayınlanmıştır?

·        Kaç kaynaktan yararlanılmıştır?

·        Kaç tane şekil ve resim kullanılmıştır?

·        Editörün seçimini belirleyen tipik özellikler belirginmidir? gibi sorulara cevap aranmalıdır.

4.      Makalenin Yazarlarının Belirtilmesi:

·        Çalışmanın yapılmasında ve yazının ortaya çıkmasında emeği geçen herkesin adlarının yazıya konması gerekir. Bunun aksi etik olmayan bir davranıştır. İlk yazar her zaman çalışmaya en fazla katkısı olan kişidir. Diğer kişiler ise görüş ve fikirleri ile araştırmayı zenginleştiren veya veri toplanmasında emeği olan kişiler olmalıdır. Salt idaraci konumunda olmasından dolayı veya arkadaş hatırı için yazıya isim konulmamalıdır.

5.      Etik Kurallar:

·        DÜRÜSTLÜK: Verilerin değiştirilmesi veya veriler üzerinde oynanması er veya geç ortaya çıkacaktır ve çalışma geçersiz olacaktır. Veriler her ne olursa olsun dürüstçe sunulmalı ve hiçbir zaman aldatma gibi bir tutuma girilmemelidir.

·        DEĞER VERME : Yazıda sözü edilen görüşler eğer bir başkasına ait ise bu durum yazıda belirtilmelidir.

·        DİĞER ETİK KURALLAR:  Yazı aynı anda tek bir dergiye gönderilmelidir. Çalışmanın bir bölümü daha öncesinde yayınlanmış ise bu daha önceden belirtilmelidir.

 

 

TIBBİ YAZININ BİÇİMİ

 

1.      Başlık:

·        İyi bir başlık okuyucunun dikkatini çeker ve yazıyı okunur kılar

·        Başlık ayrıca indeksleme ve kaynak olarak gösterim için de temel oluşturduğundan dikkat ve özen ile seçilmeli ve yazının veya çalışmanın içeriğini tam olarak yansıtmalıdır.

·        En etkili başlıklar 10 kelimeden aşağı olan başlıklardır.

·        Başlık bir etiket gibi düşünülmeli ve gereksiz kelimeler; pilot çalışma raporu veya değerlendirilmesi gibi kullanılmamalıdır. Bu tür ayrıntılar, yazı içersinde veya giriş bölümünde kullanılabilir.

·        Başlık olabildiğince özel olmalıdır. Çok genel anlamda yazılmış olan bir başlık, çalışmanın içeriğini vurgulamaktan uzak kalabilir.

·        Başlık kağıdın üst kısmına ve ortaya gelecek şekilde yazılmalıdır. Eğer bir satırdan uzun olacaksa çift aralıkla yazılmalıdır.

2.      Yazarların Adları:

·        Yazarın adı başlığın hemen altına yazılır. Eğer birden fazla yazar var ise öncelikli olarak çalışmaya en fazla katkısı olan kişi yazılmalıdır.

·        Kağıdın alt kısmına ise iletişim kurulacak olan yazarın adı, adresi, telefon ve fax numaraları ve mail adresi yazılmalıdır.

 

 

3.      Giriş:

·        İyi bir giriş bölümü yazının “niçin” yazıldığı sorusuna cevap verir ve olaya ilgiyi çeker. Giriş bölümü çalışmanın kapsamını ve amacını içermeli ve okuyucuya gerekli olan bilgileri vermelidir. Giriş bölümü çalışmanın karmaşıklığı ve türüne göre birkaç cümle ve 1 – 2 sayfa uzunluğunda olabilir. Çalışmayı daha iyi vurgulamak için giriş bölümü kuvvetli bir cümle ile başlamalıdır. ( Örn. Aşırı çalışan insanlar, koroner arter hastalığı nedeni ile daha mı erken ölüyorlar? )

·        Daha sonra olgunun tarihsel gelişimi, şu ana kadar yapılan çalışmalar anlatılmalı ve kendi çalışmanıza temel hazırlanmalıdır.

·        Bu çalışmanın niçin yapıldığı açıklanmalı ve kullanılan terimler belirtilmelidir.

·        Giriş bölümü şimdiki zamanda yazılmalıdır.

4.      Gereç ve Yöntem ( Materials and Methods ) :

·        Bu bölüm yazının “nasıl“  “ne” sorularını yanıtlar. Çalışmanın nasıl yapıldığını açıklayan bu bölüm geniş zamanda yazılmalıdır.

·        Veri kaynakları, çalışma düzeni, analiz tipi bu bölümde belirtilmelidir.

·        Başkalarının, çalışmanın geçerliliği hakkında karar verebilmeleri ve gerekirse tekrarlayabilmeleri için çalışma hakkında gerekli bilgi bu bölümde verilmelidir.

·        Yöntem iyi düzenlenmiş ise bu bölüm kısa yazılmalıdır. Eğer yöntem tartışmalı ise bu bölümde daha fazla ayrıntıya girilebilir.

5.      Bulgular ( Results ) :

·        Bu bölümde hiçbir yorumda bulunulmadan bulguların açıklanması gerekir.

·        Okuyucuların ilgisini en çok çeken bölüm olduğu için bu bölüm yazının “ KALBİ” niteliğindedir.

·        Temel olgu verileri en etkili ve en iyi şekilde sunmaktır. Tablo ve şekiller veri sunumuna açıklık ve etkinlik getirir.

·        Bu bölüm geniş zamanda yazılmalıdır.

·        Şekiller ve tablolar: Şekiller, grafikleri, resimleri ve fotoğrafları içerir ve bulgular bölümünde kullanılır. Şekillerin basımları daha pahalı olduğu için kullanılan her şeklin geçerli bir kullanım edeninin olması gerekir. Klinik bir fotoğraf veya radyograf bir olguyu, metin içersinde yazılandan daha belirgin olarak ortaya koyabilir. Böğlece makaleye olan ilgi artar. Grafikler ve çizelgeler, ilişkileri daha açık şekilde ortaya koyarlar.

Tablolar ile veri sunumu daha etkin bir şekilde gerçekleşir. Tablo ve grafikler ile sunulan veriler, yazı içersinde ayrıntıya kaçmadan özetlenmelidir. Verileri grafikler ile sunmanın bir çok yolu vardır. En etkili ve basit olanı seçilmelidir. Şekillerin hazırlanması ve büyüklüğü konusunda derginin yazarlara bilgiler bölümü dikkatlice okunmalıdır. Şekillerin alt yazıları kısa ve açıklayıcı bilgi vermelidir. Hasta fotoğrafları kullanılıyorsa, hastanın kimliği gizlenmeli, yüzler tanınmayacak şekilde fotoğraflar hazırlanmalıdır.

6.      Tartışma ( Discussion ) :

·        Bu bölümde “ o halde ne olacak? “ sorusunun cevabı verilir.

·        Bulguların yorumu nedir? Bu bulgular ilgili konuda ki bilgilere ne gibi katkılarda bulunacaktır? Bunların bilimsel veya klinik kullanımları nasıl olacaktır? Soruları bu bölümde cevaplanmalıdır.

·        Bu bölümde bulguların yorumu yapılarak kuramın geliştirilmesi gerekir. Böyle bir tartışma, okuyucunun konu ile ilgili olarak daha ileri araştırmalar yapmasına olanak sağlar.

·        Tartışma bölümü şimdiki zamanda yazılmalıdır. Çünkü makalenin bulguları artık birer gerçektir.

7.      Özet ve Sonuç:

·        Bu çeşit bir sonlandırmanın yerine artık abstrakt kullanılmaktadır. Ama bir dergi böğle bir bölümün olmasını öngörüyor ise, çalışmanın ana kuramını ve bulgularını özetleyen  bir yazı yazılması ve gerekiyorsa önerilerde bulunulması gerekir.

8.      Abstrakt:

·        Bu gün pek çok dergi abstrakt istemektedir. Bu bölüm aslında bir özettir. Amaç okuyucunun ilgisini çekmektir. Bu bölüm pek çok kişi tarafından makalenin en çok okunan bölümüdür o nedenle özenle yazılmalıdır.

·        Tüm yazı bitirilip kabul edilmeye hazır bir duruma getirildikten sonra abstrakt yazılmalıdır.

·        Abstraktlar çeşitli şekillerde olabilirler. 1. Deskriptif Abstraktlar: Yazının konusu ile basit bir şekilde ilgilidir. Bulgular sıralanır ve sonuç yazılır. Bu çeşit abstraktların değeri azdır ve genellikle kabul görmezler. 2. Yoğunlaştırılarak Kısaltılmış Abstraktlar: Verilerin ve sonuçların kısaltılmış biçimini içerirler. Daha ayrıntılıdırlar ama daha fazla yer kaplarlar. 3. Sonuç Abstraktları: Özet olarak çalışmanın bulguların klinikle uygunluğunu gösterir. Bu çeşit abstraktlarda belgesellik yoktur. Ancak abstrakt için ayrılan yer sınırlı ise ve çalışma karmaşık ise bu biçimi kullanmak uygun olur.

·        Abstraktta; amaç, yöntem, bulgular ve çalışmanın anlamı açıklanmalıdır. Az sayıda kelime ile istenilenlerin anlatılabilmesi için, abstraktın tekrar tekrar yazılması gerekebilir.

·        Abstrakt geçmiş zamanda yazılmalıdır.

·         Kısalık, açıklık ve etkinlik sağlamak için kısa cümleler ve etken fiiller kullanılmalıdır.

·        Abstraktın uzunluğu dergiye göre değişmekle birlikte genellikle 100  -  200 kelime arasında olmalıdır.

9.      Appendiks :

·        Uzun ve karmaşık bir yazı için appendiks bölümü gerekebilir. Bu bölümde okuyucuya çok gerekli olmayan bazı bilgiler, örneğin istatistik yöntemlerinin ayrıntısı, analiz yöntemleri, yöntem ve gereçle ilgili özel teknik bilgiler verilebilir.

10.  Kaynaklar ( References ) :

·        Bilimsel bir yazıda kaynak bölümü mutlaka gereklidir. Kaynaklar, okuyucuya, yazarın bilgisini değerlendirmede,  yazının geçerliliğinin saptanmasında yardımcı olduğu gibi, konu ile ilgili ileri araştırmalarda da yol gösterici olur.

·        Her derginin kaynak listesinin uzunluğu ile ilgiliayrı bir tutumu vardır. Ayrıca yazının kompleks oluşu ve konu ile ilgili olarak daha önce yapılmış olan araştırmaların sayısı da kaynak listesinin uzunluğunu etkiler.

·        Kaynakları dikkatli seçmek ve çalışmaya gerçekten katkısı olanları seçmek gerekir.

·        Çok bilinen bilgileri ve araştırma yöntemlerini kaynak olarak göstermek gerekmez.

·        Kaynak listesi aşağıdaki maddelere giren makaleleri kapsamalıdır. Sıralama öncelik sırasına göre yapılmıştır.

-          Görüş ve tekniğin kökeni ile ilgili makaleler,

-          Çalışmanın kökenini oluşturan tekniği ve yöntemleri geçerli kılan makaleler,

-          Okuyucuya konu ile ilgili daha ileri araştırmalar yapmaya olanak sağlayan, çalışma ile ilgili en son makaleler,

-          Klasik makaleler,

-          Geriye kalan önemli makaleler,

-          İlgili diğer makaleler.

* Kaynakların nasıl gösterilecekleri, derginin yazarlara bilgiler bölümünde anlatılmaktadır. * Kaynakların derginin istediği biçimde gösterilmesi esastır.

 

Üniversitelerin temel işlevlerinden biri hiç şüpesiz araştırma faliyetleri ile yeni bilgi üreterek ve bilime uluslar arası düzeyde katkı yapmaktır. Bu nedenle üniversitelerde araştırma faaliyetlerinin değerlendirilmesinde göz önüne alınması gereken temel çıktılar, “lisansüstü öğrenci sayıları” ve uluslar arası düzeydeki bilimsel dergilerde yayınlanan “makale sayıları” ‘dır.

Ülkelerin bilimsel ve teknolojik gelişmişliğini ölçmek için kullanılan çeşitli göstergelerden biri, Science Citation Index ( SCI), Social Citation Index ( SSCI) ve Arts and Humanities Citation Index (AHCI) gibi uluslararası atıf endekslerinde yayımlanan makale sayılarıdır. Uluslar arası düzeyde kabul gören hakemli bilimsel dergileri kapsayan bu endekslerden en ciddi olduğu kabul edilen Science Citation Index’de 1999 yılında Dünya toplamı olarak 861.400 makale yer almıştır. Bu makaleler içersinde Türkiye kaynaklı makalelerin sayıları sadece 4,491 adet olup Dünyadaki payı ne yazık ki % 0,521 ‘dir.

Nüfus, askeri güç gibi diğer kriterler açısından dünya sıralamasında daha üst sırada bulunan Türkiye’nin makale sayısına göre sahip olduğu yer ise yirmibeşinciliktir.

Türkiye ile Avrupa Birliği ve aday ülkelerin bilimsel yayın sayıları itibarı ile karşılaştırılması aşağıdaki tabloda verilmiştir.

 

Tablo 1. Türkiye ile AB ve aday ülkelerin bilimsel yayın sayıları itibariyle karşılaştırılması.

 

AB Ülkeleri

1998

1999

AB’ye Aday Ülkeler

1998

1999

Almanya

64,184

63,063

TÜRKİYE

3,901

4,491

İngiltere

59,643

61,213

Macaristan

3,711

3,759

Fransa

45,571

45,484

Çek Cum.

3,612

3,546

İtalya

30,936

31,186

Slovakya

1,599

1,396

İspanya

19,796

20,927

Bulgaristan

1,385

1,379

Hollanda

18,581

18,573

Slovenya

892

992

İsveç

14,197

14,480

Estonya

468

490

Belçika

9,557

9,889

Latvia

303

296

Danimarka

7,706

7,782

 

Finlandiya

6,461

6,933

 

Avusturya

6,620

6,989

 

Yunanistan

4,015

4,140

 

Portekiz

2,349

2,850

 

İrlanda

2,559

2,546

 

Lüksemburg

87

70

 

 

 

Yukarıdaki tabloyu incelerken ülkelerin sahip oldukları nüfuslarıda göz önüne almak gerekir. Örneğin nüfusu Türkiye’ nin yaklaşık altıda biri olan Yunanistan kaynaklı makale sayısı hemen hemen Türkiye ile aynıdır.

Yukarıda yer alan verileri ülkelerin sahip oldukları nüfusları da dikkate alarak yeniden düzenlediğimizde ne yazık ki ülkemizin en son sırada yer aldığını görmekteyiz.

 

 

 

 

Tablo 2. Türkiye ile AB aday ülkelerin bilimsel yayın sayılarının nüfusa oranları itibarıyla karşılaştırılması

 

AB Ülkeleri

Kişi / Makale Sayısı

             1999

AB’ye aday ülkeler

Kişi /Makale

          1999

İsveç

613

Slovenya

2,162

Danimarka

677

Macaristan

2,691

Finlandiya

743

Çek Cum.

2,900

Hollanda

844

Estonya

2,943

İngiltere

958

Slovakya

3,851

Avusturya

1,165

Bulgaristan

6,045

Fransa

1,290

Latvia

8,189

Almanya

1,302

TÜRKİYE

14,357

Belçika

1,303

 

İrlanda

1,446

İtalya

1,839

İspanya

1,893

Yunanistan

2,560

Portekiz

3,463

Lüksemburg

6,028

 

 

            1999 yılında SCI da yayınlanan 4,491 makalenin sektörel dağılımı şöyledir.

 

    Devlet Üniversiteleri..................%81

    Vakıf Üniversiteleri....................%6,5

    Kamu Kuruluşları.....................%10,5

    Özel Sektör................................% 2

 

Buradan görüldüğü gibi üniversite kaynaklı makalelerin oranı %87,25’tir. Yani 3.390 adet makale 1999 yılı itibarıyla Türkiye de mevcut 74 üniversitelerde görev yapan 63,900 öğretim elemanı, okuyan 1,420,000 öğrencinin dünyaya sunabildiği toplam makaledir.

Bu veriler, toplumsal kültür ve eğitim sistemimizde araştırmaya verdiğimiz değeri göstermesi ve ülke olarak dünyada ki seviyemizi yansıtması bakımından önem arz etmektedir.

Bir milyon nüfus başına düşen Ar-Ge personeli sayısı Türkiye’de 396’dır. Bu sayı AB ülkelerinde 2,243, ABD’de 3,732, Yunanistan’da ise 774’tür. Ülkemizdeki Ar-Ge faaliyetlerinde sanayinin payı %23.3 kamu sektörünün payı %14.5, üniversitelerin payı ise %62.2 ‘dir. İleri ülkelerde sanayinin payı %50’nin üzerindedir.

 

 

KAYNAKLAR

 

1.      Prof. Dr. Niyazi KARASAR. Bilimsel Araştırma Yöntemi, 1995.

 

2.      Prof. Dr. Niyazi KARASAR. Araştırmalarda Rapor Hazırlama, 1995.

 

3.      Prof. Dr. Mahir PAMUKÇU, Prof. Dr. Sabri DİLMEN. Bilimsel Araştırma ve Yayınlarda Temel İlkeler, 1975.

 

4.      Adwardh J. HUNT. Tıp Araştırmalarında Bilimsel Değerlendirme ve Sunuş.

 

5.      Faik ÇELİK. Tıbbi Makale ve Tez Yazım Kuralları.

 

6.      Dr. Nazan BİLGEL. Tıbbi Bir Yazı Nasıl Yazılır.

 

7.      Alvan R. FEINSTEIN, Tıp Araştırmalarında Biyoistatistik Değerlendirilmesinde Sık Yapılan Yanlışlar.

 

8.      Edwardh J HUNT, Tıp dergilerinde Danışmanlık ( “ Peer  Review “ ) Dünü, Bugünü ve Yarını.

 

9.      Bernand LEVIN, Makale Yazımı, The Times, 3 Eylül 92, 10 :